Ogow Xuquuqdaada: Qoyskaaga Ma Ogyahay Waxa La Sameynayo?
Dhibaatooyinka degdegga ah waxay dhacaan si dhakhso ah, waxaana muhiim ah in la diyaarsan yahay. Haysashada alaabta muhiimka ah iyo macluumaadka xiriirka hal meel waxay kaa caawin doontaa adiga iyo qoyskaaga inaad si habboon uga jawaabtaan haddii qof la xirayo oo ay la socdaan ICE.
Tallaabada 1: Hay Boorso Degdeg ah oo Diyaar ah
Boorso degdeg ah waxay kaa caawin doontaa haddii adiga ama qof aad jeceshahay la xirayo ama aad u baahato inaad ka baxdo guriga si lama filaan ah. Ku hay meel uu qof lagu kalsoon yahay ka heli karo haddii loo baahdo. Ku rid:.
- Nuqulo dukumiintiyada muhiimka ah si loo caddeeyo aqoonsiga iyo xaaladda sharci.
- Lacag caddaan ah oo biilal yar yar ah iyo kaarka debit-ka la bixiyey si akoonnada bangiga loo xannibo ama loo heli waayo.
- Daawooyinka toddobaadkii iyo liiska xasaasiyadaha ama xaaladaha caafimaad.
- Cunto fudud, biyo dhalo ah, iyo dhar dheeraad ah.
- Taleefan gacanta oo la bixiyey ama kaarka wicitaanka haddii taleefankaaga la qaado.
- Liis qoran oo xiriirada degdegga ah.
Tallaabada 2: Ku Kaydi Xiriirada Muhiimka ah Hal Meel
Haysashada xiriirada degdegga ah ee qoran waxay hubisaa inaad gaari karto dadka saxda ah haddii taleefankaaga la waayo ama aanu shaqaynayn. Nuqullada ku kaydi boorsada degdegga ah, guriga qof lagu kalsoon yahay, iyo kaarka degdegga ah ee boorsadaada. Qor magacyada iyo lambarrada taleefanka ee:
- Qareen socdaal ama urur ka caawiya arrimaha sharciga
- Xubin qoys ama saaxiib lagu kalsoon yahay
- Iskuulka ama xarunta daryeelka carruurta ee ilmahaaga
- Dhakhtar qoys ama rug caafimaad
Ururada bulshada iyo kuwa u doodista xuquuqda ee bixiya caawimaad degdeg ah
Tallaabada 3: Ku Dheji Macluumaadka Muhiimka ah Guriga
Qof walba oo qoyskaaga ka tirsan waa inuu ogaadaa meesha laga heli karo macluumaadka muhiimka ah ee xaalad degdeg ah. Ka wada hadalka faahfaahintan horay waxay ka caawin doontaa qoyskaaga inuu degganaado oo uu qaado tallaabooyinka saxda ah haddii wax dhaco. Hubi in qoyskaagu ogaado meesha laga heli karo:
- Lambarrada taleefanka degdegga ah oo lagu dhejiyay meel muuqata, sida friji-ga.
- Galka degdegga ah oo ay ku jiraan dukumiintiyada muhiimka ah iyo foomamka sharci.
- Tilmaamaha cidda ugu horreysa ee la wacayo iyo meesha loo tagayo caawimaad haddii qof la xirayo.
- Diyaargarowgu macnaheedu ma aha inaad filayso waxa ugu xun. Waxaa loola jeedaa in qorshe la diyaariyo. Qaadista tallaabooyinkan waxay ka caawin doonaan qoyskaaga inuu dareemo ammaan haddii xaalad degdeg ahi dhacdo.
Waa Maxay La Sameeyo Marka Lagu Wareysto
Furaha lagu maareeyo wareysiga waa in la degganaado oo la yiraahdo wax yar sida ugu macquulsan. Waligaa looma baahna inaad ka hadasho xaaladdaada socdaalka ama aad saxiixdo wax kasta adoon helin talo sharci. Ku celceli hal weedh oo ku ilaalinaysa: “Waxaan adeegsanayaa xaqayga ah inaan aamuso waxaanan rabaa inaan la hadlo qareen.”
Tallaabada 1: Weydii Haddii Aad xor u Tahay Inaad Baxa
- Haddii wakiil kuu yimaado, weydii: “Ma la xiray mise xor baan u ahay inaan baxo?”
- Haddii ay ku yiraahdaan xor baad u tahay inaad baxdo, si deggan u bax. Laguma qasbi karo inaad joogto oo aad la hadasho.
- Haddii ay ku yiraahdaan waa laguu xiray, aamuso oo ha ka jawaabin su’aalo kale.
Tallaabada 2: Looma Baahna Inaad Ka Jawaabto Su’aalaha
- Looma baahna inaad sheegto meesha aad ku dhalatay.
- Looma baahna inaad sheegto sida aad u gashay Maraykanka.
- Looma baahna inaad la wadaagto xaaladdaada socdaalka.
- Halkii, dhah: “Waxaan adeegsanayaa xaqayga ah inaan aamuso waxaanan rabaa inaan la hadlo qareen.” Haddii ay su’aalo sii wadaan, ku celi weedhan mar kale.
Tallaabada 3: Ha Saxiixin Wax Walba Adoon La Tashan Qareen
Wakiiladu waxay isku dayi karaan inay kugu cadaadiyaan ama khiyaameeyaan si aad u saxiixdo dukumiintiyo. Dukumiintiyo qaar waxay ka tanaasulaan xaqaaga maxkamad. Haddii lagu siiyo dukumiinti, dhah: “Waxba ma saxiixi doono adoon la hadlin qareen.” Xitaa haddii ay yiraahdaan saxiixu “waxyaalaha ka fududeynayo,” ha saxiixin.
Tallaabada 4: Ka Taxaddar Waxa Aad Siddo
- Ha sidin dukumiintiyo been abuur ah. Tani waxay keeni kartaa cawaaqib sharci oo culus.
- Ha sidin dukumiintiyo ajnabi ah (sida baasaboorka dalka kale). ICE waxay u isticmaali karaan cadeyn habka soo celinta.
- Haddii aad haysato dukumiintiyo socdaal oo sax ah, waxaad dooran kartaa inaad tuso, oo ay ku jiraan shatiga darawalnimada ee Minnesota ama Aqoonsiga gobolka Minnesota.
- Haddii aad haysato kaarka Ogow Xuquuqdaada, tus.

Ka jar tan oo ku hay boorsadaada. Kaarku wuxuu leeyaha, “Waxaan isticmaalayaa xaqayga ah inaan aamusnaado. Ma oggola in la baadho. Waxaan rabaa inaan la hadlo qareen ka hor inta aanan ka jawaabin wax su’aalo ah. Fadlan dhammaan dukumiintiyada i si qoraal ahaan ah u soo gudbi.”
Maxaa Dhacaya Haddii Laguu Xiro
In laguu xiro, ha ahaato booliska deegaanka, ICE, ama hay’ad kale oo sharci fulin ah, waxay noqon kartaa mid culus oo jahawareer leh. Dembi galid waxay kordhin kartaa khatarta lagaa masaafuriyo, laakiin xaalad kasta oo aad ku sugan tahay, weli waxaad leedahay xuquuq dastuur.
- Ha doodin, ha dagaalamin, hana cararin. Ka hortagga xiritaanka waxay keeni kartaa dacwado dheeraad ah oo dhaawici kara kiiskaaga. Gacmahaaga muuji oo deganow. Haddii lagu waydiiyo xaaladdaada socdaalka, aamuso.
- Haddii laguu joojiyo booliska deegaanka, weydii: “Ma la xiray mise xor baan u ahay inaan baxo?” Haddii ay ku yiraahdaan laguma xirayn, si deggan u bax. Haddii laguu xiro, weydii: “Maxay yihiin eedeymaha ii haysta?”
- Dhah: “Waxaan rabaa inaan la hadlo qareen.” Ha ka hadlin xaaladdaada socdaalka ama sida aad dalka u gashay. Wax kasta oo aad tiraahdo waa laguu adeegsan karaa.
- Hay’adaha sharci fulinta waxay isku dayi karaan inay kugu cadaadiyaan inaad saxiixdo dukumiintiyo dhaawici kara kiiskaaga. Dukumiintiyo qaar waxay ka tanaasulaan xaqaaga inaad aragto garsoore. Dhah: “Waxba ma saxiixi doono adoon la hadlin qareen.”
- Weydii inaad wacdo qareen, xubin qoys, ama qof aad ku kalsoon tahay. Xasuuso lambarrada muhiimka ah haddii taleefankaaga la qaado. Haddii lagaa diido wicitaan, sii wac oo qora diidmada.
- Waxaad xaq u leedahay inaad la xiriirto qunsuliyada dalkaaga. Qunsuliyadaadu waxay ku siin kartaa taageero sharci iyo wargelin qoyskaaga.
- Haddii ICE Ay Soo Saarto Qabasho
Haddii laguu xiro booliska deegaanka, ICE waxay weydiin kartaa inay ku hayaan ilaa 48 saacadood ka dib markii lagu sii deyn lahaa jadwalka. Haddii ICE aysan ku qaadin 48 saacadood gudaheed (aan ku darin dhammaadka usbuuca ama fasaxyada), waa in lagu sii daayaa. Haddii lagu hayo waqti dheer, ka raadso caawimaad qareen.
- Codso Dhageysi Damaanad: Xitaa haddii ICE ay sheegto inaadan u qalmin damaanad, had iyo jeer codso dhageysi. Garsoore, ma ahan ICE, ayaa go’aamiya u-qalmitaanka damaanad.
- Weydii Ogeysiis Soo-hadhaal (Notice to Appear, NTA): Dukumiintigani wuxuu liis gareeyaa eedeymaha socdaalka ee lagugu soo oogay.
- Haddii Lagu Eedeeyo Dembi: Boolisku waxay u sheegi karaan ICE xaaladdaada socdaalka. Haddii aad leedahay amar masaafurin hore, ICE ayaa laga yaabaa inay ku xiraan. Haddii aad u maleyneyso in laguu hayo si sharci-darro ah, raadi caawimaad sharci isla markiiba.
- Marka Aad La Kulanto Goob Kormeerka ICE
ICE iyo Ilaalada Xuduudaha mararka qaar waxay sameeyaan xad-gudubyo (checkpoints) waddooyinka, saldhigyada basaska, iyo meelaha ku dhow xuduudaha.
Qaado kaarka ‘Ogow Xuquuqdaada’.
- Haddii aad wadid, waa inaad haysataa ruqsadda darawalnimo ee saxda ah, diiwaangelinta gaariga, iyo caddaynta caymiska.
- Waa inaad raacdaa shuruucda taraafikada oo xirtaa suunka badbaadada.
- Ma aha inaad ka jawaabto su’aalaha ku saabsan xaaladdaada socdaalka.
- Ma aha inaad ogolaato in gaarigaaga, boorsooyinkaaga, ama alaabtaada la baaro.
- Rakaabka aan wadin ma aha inay muujiyaan ruqsadda darawalnimo.
- Haddii lagu hayo, codso qareen oo ha saxiixin wax dukumiinti ah.
Maxaa Loo Sheegaa Marka La Joogo Goob kormeerka
- Haddii wakiilku weydiiyo: “Ma muwaadin Mareykan ah baad tahay?” waxaad dhihi kartaa: “Waxaan doorbidayaa inaan aamuso.”
- Haddii ay weydiistaan inay baaraan gaarigaaga ama alaabtaada, dhah: “Ma ogola in la baadho.”
- Haddii laguu hayo la’aan, weydii: “Xor baan u ahay inaan baxo?”
- Deganow. Ha bixin wax macluumaad ah, hana saxiixin wax dukumiinti ah adoon la tashan qareen.
Qor lambarrada muhiimka ah ee telefoonka ee guriga iyo goobta shaqada, sida qareen ama urur gargaar sharci, saaxiib ama xubin qoys oo lagu kalsoon yahay, iyo iskuulka ama xannaanada ilmahaaga. Sidoo kale ku hay boorsadaada. Hubi in carruurtaadu ogaadaan cidda la wacayo haddii loo baahdo.
Gargaar Deg-deg Ah
- Unidos MN Ogow Xuquuqdaada taleefanka. Wac talo ku saabsan xuquuqda sharciga, ilo, iyo taageero. 651-372-8642
- Xarunta Sharciga Soo-galootiga ee Minnesota, ilcm.org
- Sanduuqa Xorriyadda Minnesota waxay bixisaa dammaanad iyo taageero dadka u baahan inay bixiyaan bond-ka soo-galootiga si loo sii daayo, mnfreedomfund.org
- Gargaarka Sharciga ee Bartamaha Minnesota, mylegalaid.org
- Adeegyada Sharciga Gobolka Koonfurta Minnesota, smrls.org
- Qareeno gaar ah oo ku takhasusay sharciga soo-galootiga, aila.org

Intan jar oo ku dhaji albaabkeenna



For 2025 coverage, Minnesota Women’s Press earned a community leadership award, three photography awards, and four editorial awards, including for coverage of social issues and for our Spring 2025 “Know Your Rights” special section supported by Unidos MN. Our publisher was named Journalist of the Year by Violence Free Minnesota for gender-based violence coverage.